Dưới đây là tóm tắt lý thuyết trọng tâm môn Khoa học tự nhiên 6 theo từng chương trong chương trình chuẩn:
Chương 1: Mở đầu về Khoa học tự nhiên
Khái niệm: KHTN nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên, tính chất và quy luật của vạn vật (sinh vật, chất, năng lượng, Trái Đất, vũ trụ).
An toàn phòng thực hành: Nắm rõ quy định, biển cảnh báo (chất độc, chất dễ cháy, điện nguy hiểm) và dụng cụ đo (kính kính hiển vi, kính lúp, ống nghiệm, cân, nhiệt kế).
Đơn vị & Đo lường: Đo chiều dài (m), khối lượng (kg), thời gian (s), nhiệt độ ( C hoặc K).
Chương 2: Chất và sự biến đổi của chất
Trạng thái của chất: Rắn (hình dạng cố định), Lỏng (hình dạng phụ thuộc bình chứa), Khí (lan tỏa tự do).
Sự chuyển thể: Bốc hơi, ngưng tụ, nóng chảy, đông đặc, sôi.
Tính chất của chất: Tính chất vật lý (màu, mùi, điểm sôi) và tính chất hóa học (khả năng cháy, biến đổi thành chất mới).
Chương 3: Ôxy và Không khí
Tầm quan trọng của Ôxy (O_2): Duy trì sự sống, duy trì sự cháy.
Thành phần không khí: 78% Nitơ (N_2), 21% Ôxy (O_2), 1% các khí khác (CO_2, hơi nước, khí hiếm).
Ô nhiễm không khí: Nguyên nhân do khí thải công nghiệp, giao thông; hậu quả gây biến đổi khí hậu và bệnh hô hấp.
Chương 4: Một số vật liệu, nhiên liệu, nguyên liệu, lương thực - thực phẩm
Vật liệu: Kim loại, nhựa, thủy tinh, gốm, cao su.
Nhiên liệu: Than, dầu mỏ, khí đốt, gỗ (dùng để đốt cháy sinh năng lượng).
Nguyên liệu: Quặng, đá vôi (dùng làm đầu vào cho sản xuất).
Lương thực & Thực phẩm: Cung cấp chất dinh dưỡng (protein, lipid, carbohydrate, vitamin, khoáng chất) cho cơ thể.
Chương 5: Chất tinh khiết - Hỗn hợp - Phương pháp tách chất
Chất tinh khiết: Chỉ gồm 1 chất duy nhất (ví dụ: nước cất).
Hỗn hợp: Gồm 2 hay nhiều chất trộn lẫn (Hỗn hợp đồng nhất và Không đồng nhất).
Dung dịch: Hỗn hợp đồng nhất giữa chất tan và dung môi.
Phương pháp tách chất: Lọc (tách chất rắn không tan khỏi chất lỏng), Cô cạn (tách chất rắn tan), Chiết (tách các chất lỏng không hòa tan vào nhau).
Chương 6: Tế bào - Đơn vị cơ sở của sự sống
Cấu tạo tế bào: Màng sinh chất, tế bào chất, nhân/vùng nhân.
Tế bào nhân sơ vs. Nhân thực: Nhân sơ (chưa có màng nhân - vi khuẩn); Nhân thực (đã có màng nhân - thực vật, động vật).
Sự lớn lên và phân chia: Tế bào lớn lên đạt kích thước nhất định rồi phân chia để giúp cơ thể lớn lên và thay thế tế bào cũ.
Chương 7: Từ tế bào đến cơ thể
Cơ thể đơn bào: Chỉ gồm 1 tế bào duy nhất (trùng biến hình, vi khuẩn).
Cơ thể đa bào: Gồm nhiều tế bào phối hợp.
Tổ chức cơ thể đa bào: Tế bào -> Mô -> Cơ quan -> Hệ cơ quan -> Cơ thể.
Chương 8: Đa dạng thế giới sống
Phân loại thế giới sống: 5 giới (Khởi sinh, Nguyên sinh, Nấm, Thực vật, Động vật).
Động vật: Có xương sống (Cá, Lưỡng cư, Bò sát, Chim, Thú) và Không xương sống (Ruột khoang, Giun, Thân mềm, Chân khớp).
Thực vật: Hạt trần, Hạt kín, Dương xỉ, Rêu.
Bảo tồn đa dạng sinh học: Giảm nạn chặt phá rừng, săn bắt trái phép, bảo vệ loài nguy cấp.
Chương 9: Lực trong đời sống
Lực: Tác dụng đẩy hoặc kéo của vật này lên vật khác (biểu diễn bằng mũi tên có phương, chiều, độ lớn; đơn vị N).
Lực tiếp xúc & Không tiếp xúc: Tiếp xúc (lực kéo, lực va chạm); Không tiếp xúc (lực hấp dẫn, lực hút nam thạch).
Lực ma sát: Ma sát trượt, ma sát nghỉ (có lợi lẫn có hại trong thực tế).
Khối lượng & Trọng lượng: Trọng lực là lực hút Trái Đất tác dụng lên vật.
Chương 10: Năng lượng và sự biến đổi
Dạng năng lượng: Động năng, thế năng, nhiệt năng, điện năng, hóa năng, năng lượng ánh sáng.
Định luật bảo toàn năng lượng: Năng lượng không tự nhiên sinh ra hay mất đi, chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác hoặc truyền từ vật này sang vật khác.
Năng lượng tái tạo: Năng lượng mặt trời, gió, nước (thay thế nhiên liệu hóa thạch).
Chương 11: Trái Đất và Bầu trời
Chuyển động của Trái Đất: Tự quay quanh trục (tạo ra ngày và đêm) và quay quanh Mặt Trời (tạo ra các mùa).
Mặt Trăng: Phản chiếu ánh sáng Mặt Trời; các hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng thay đổi theo chu kỳ (Tuần Trăng).
Hệ Mặt Trời & Ngân Hà: Trái Đất là hành tinh thứ 3 tính từ Mặt Trời trong Hệ Mặt Trời.
